Czynniki biologiczne

Czynniki biologiczne   

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 22 kwietnia 2005 r. „w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki”

Prace narażające pracowników na działanie czynników biologicznych występują na całym świecie i dotyczą każdego społeczeństwa. Istnieje przekonanie, że na czynniki biologiczne narażeni są pracownicy opieki zdrowotnej, którzy rzeczywiście na co dzień  mają kontakt z materiałem biologicznym. Rzadko zdajemy sobie sprawę, że czynniki biologiczne oddziaływają na człowieka przy wielu innych rodzajach prac.

Na czynniki biologiczne narażeni są pracownicy wykonujący:

  • Prace w zakładach produkujących żywność,
  • Prace w rolnictwie,
  • Prace, podczas której dochodzi do kontaktu ze zwierzętami lub produktami pochodzenia zwierzęcego,
  • Prace w jednostkach ochrony zdrowia,
  • Prace w laboratoriach klinicznych, weterynaryjnych lub diagnostycznych,
  • Prace w zakładach gospodarki odpadami,
  • Prace przy oczyszczaniu ścieków,
  • Prace w innych okolicznościach niż wymienione powyżej, podczas której jest potwierdzone narażenie na działanie czynników biologicznych.

 

Klasyfikacja szkodliwych czynników biologicznych

Grupa zagrożenia 1

Grupa 1 zagrożenia obejmuje czynniki, które niekiedy wywołują choroby u ludzi, ale wywołanie jest mało prawdopodobne. Czynniki zaliczane do tej grupy praktycznie nie stanowią zagrożenia dla pracowników, dlatego nie zostały zamieszczone w wykazie szkodliwych czynników biologicznych.

Grupa zgorzenia 2

Obejmuje czynniki, które mogą wywoływać choroby u ludzi, mogą być niebezpieczne dla pracowników, ale rozprzestrzenianie ich w populacji ludzkiej jest mało prawdopodobne. Zazwyczaj istnieją skuteczne metody profilaktyki lub leczenia. Do grupy tej należą m. n.:

Bakterie:

-Staphylococcus aureus (gronkowiec złocisty), wywołuje zakażenia układowe i skóry.

Salmonella typhimurium, wywołuje ostry nieżyt żołądka i jelit.

Clostridium tetani (laseczka tężca), wywołuje tężec.

Grzyby:

Aspergillus fumigatus (kropidlak popielaty) wywołuje grzybice narządowe, alergiczne zapalenie pęcherzyków płucnych, astmę, alergiczny nieżyt nosa.

Microsporum spp, wywołuje grzybicę skory, włosów i paznokci.

Wirusy:

-HAV (wirus zapalenia wątroby typu A), wywołuje zapalenie wątroby

Grupa zagrożenia 3

Obejmuje czynniki, które mogą wywoływać u ludzi ciężkie choroby, są niebezpieczne dla pracowników, a rozprzestrzenianie ich w populacji ludzkiej jest bardzo prawdopodobne. Zazwyczaj istnieją metody profilaktyki lub leczenia. Do grupy tej należą:

Bakterie:

Mycobacterium tuberculosis (prątek gruźlicy), wywołuje gruźlicę

Grzyby:

-Cocciodiodes immitis, wywołuje zakażenie dróg oddechowych

Wirusy:

-Hantawirusy, wywołuje gorączkę krwotoczną z zespołem nerkowym

Grupa zagrożenia 3** obejmuje czynniki biologiczne grupy 3 mogące stanowić ograniczone ryzyko zakażenia dla pracowników, gdyż nie są zazwyczaj zakaźne drogą wziewną. Do grupy tej należą m.in.:

Bakterie:

-Shigella dysenteriae typ1 (pałeczka czerwonki) wywołuje czerwonkę bakteryjną

-Salmonella typhi (pałeczka duru brzusznego) wywołuje dur brzuszny (tyfus)

Wirusy:

– HIV (ludzki wirus upośledzenia odporności), wywołuje AIDS

HBV (wirus zapalenia wątroby typu B) wywołuje zapalenie wątroby, marskość, rak.

Grupa zagrożenia 4

Obejmuje czynniki, które wywołują u ludzi ciężkie choroby, są niebezpieczne dla pracowników, a rozprzestrzenianie ich w populacji ludzkiej jest bardzo prawdopodobne. Do grupy 4 zakwalifikowano wyłącznie wirusy, m.in.:

Wirusy:

-Ebola, wywołuje gorączkę Ebola

-wirus Lassa, wywołuje gorączkę Lassa

-wirus ospy prawdziwej, wywołuje ospę prawdziwą

Niestety, zazwyczaj nie istnieją skuteczne metody profilaktyki lub leczenia.

Zgodnie z § 7 rozporządzenia do obowiązków pracodawcy należy:

  1. unikanie stosowania szkodliwego czynnika biologicznego, jeżeli rodzaj prowadzonej działalności na to pozwala poprzez zastąpienie innym czynnikiem biologicznym, który zgodnie z warunkami używania nie jest niebezpieczny lub jest mniej niebezpieczny.
  2. Prowadzenia rejestru prac narażających pracowników na działanie szkodliwego czynnika biologicznego zakwalifikowanego do grupy 3 lub 4 zagrożenia
  3. Ograniczenia liczby pracowników narażonych lub potencjalnie narażonych na działanie szkodliwego czynnika biologicznego
  4. Projektowanie procesu pracy w sposób pozwalający na uniknięcie lub zminimalizowanie uwalniania się czynnika w miejscu pracy
  5. Zapewnienia pracownikom środków ochrony zbiorowej lub środków ochrony indywidualnej odpowiednich do rodzaju i poziomu narażenia
  6. Zapewnienia pracownikom środków hermetyczności w celu zapobiegania i redukcji przypadkowego przeniesienia lub uwolnienia szkodliwego czynnika biologicznego
  7. Stosowania znaku ostrzegającego przed zagrożeniem
  8. Sporządzenia planu postępowania na wypadek awarii z udziałem szkodliwego czynnika biologicznego zakwalifikowanego do grupy 3 lub 4
  9. Przeprowadzenia badań na obecność szkodliwego czynnika biologicznego tam gdzie jest to konieczne i technicznie wykonalne
  10. Zapewnienia warunków bezpiecznego zbierania, przechowywania oraz usuwania odpadów przez pracowników zastosowanie bezpiecznych i oznakowanych pojemników.
  11. Stosowania procedur bezpiecznego postępowania ze szkodliwymi czynnikami biologicznymi.
  12. Zapewnienia pracownikom systematycznego szkolenia
  13. Poinformowania pracowników o badaniach lekarskich, z których pracownik może skorzystać po ustaniu narażenia
  14. Prowadzenia rejestru pracowników narażonych na działanie szkodliwych czynników biologicznych zakwalifikowanych do grupy 3 lub 4 zagrożenia.
  15. Informowania o liczbie pracowników narażonych oraz osobie odpowiedzialnej za bezpieczeństwo i higienę pracy oraz ochronę zdrowia pracowników.